> Taarten van Abel

Beschaafde tv-recensenten klagen steen en been over de voorliefde van televisie voor het complete scala van menselijke ellende – van lek en gebrek tot moord en doodslag. Ze klagen over de permanente commerciële en publieke aansporing ‘huiver of huil en het liefst allebei’.

Hoe is het dan mogelijk dat de Nipkow-jury een ereprijs toekent aan Taarten van Abel waarin al bijna 200 afleveringen lang alle varianten tussen tegenslag en lijden de revue passeren – en dat ook nog eens bij monde van kinderen en bedoeld voor kinderen (al kijken talloze volwassenen mee). Neem de recente afleveringen 174 tot en met 183.

‘Ik heb een paar puntjes die ik met je wil bespreken’, klinkt het vrolijke lied bij de leader – understatement van de buitencategorie. Goed, Thom bakt een taart voor zijn boerenvader en koe Erna 57 omdat die laatste 10.000 kilo eiwit en vet heeft geproduceerd. Robin bakt voor opa, zijn beste kameraad in kanarieliefde, en Rids voor tante José, zijn tweede moede.

Ook Xandor staat nog aan de vrolijke kant: papa komt heelhuids terug van een missie in Afghanistan. Maar die Taliban deugen van geen kant en het is er hartstikke gevaarlijk. Job bakt voor autistische klasgenoot Timo die hij in elkaar heeft geslagen en die hij nu in perfect jargon ‘positieve aandacht wil schenken’. Teun wil meisje worden en wordt daarbij geweldig gesteund door haar familie, maar complex is het natuurlijk wel. Martins moeder krijgt een taart omdat ze psychisch in de war was; het vriendinnetje van Danique omdat ze Danique steunt bij het omgaan met haar leukemie.

Daniëlle is meegenomen door een kinderlokker en de taart is voor haar sindsdien altijd ongeruste moeder. Mikkie’s broer Boris is twee jaar geleden doodgereden; zij bakt voor diens vriendjes die door een voetbaltoernooi Boris gedenken. Allemachtig. Moet dat programma niet Tranen van Abel heten? Hoe kan het dat een kinderprogramma, bedacht om gezellig en hartstikke onverantwoord te koken en bakken, met volop vet, snoep en slagroom, een staalkaart van leed werd?

Dat kan omdat een goed idee van een voortreffelijke producent van inhoud en karakter veranderde doordat de beoogde presentator niet alleen meester-taartenmetselaar, -assembleur en -bouwer bleek maar ook natuurtalent in gesprek en omgang met kinderen. Iemand met volstrekt eigen toon, stijl, jargon. Met een Mokums accent dat inhoudelijke betekenis heeft: doe maar gewoon. En met een voorkeur voor ‘kinderen met een knauwtje’ die hij op volstrekt gelijke voet, taboeloos, respectvol en zonder enige sentimentaliteit benadert waardoor zich, tijdens ontspannen culinaire arbeid, juwelen van gesprekken ontvouwen over het kleine en het grote, het lichte en het zware – kortom over het menselijk bestaan.

Respectvol maar niet kritiekloos en daarin soms educatief. Dat alle kinderen eerst vragen of en wat hij drinken wil is ze kennelijk opgedragen, waardoor Abel zijn koffie krijgt en kijkende kinderen les in gastvrijheid. Maar ze leren veel belangrijker dingen: het inzicht dat het lot kinderen, mensen hard kan treffen; empathie zonder slijmerigheid; begrip voor wat en wie afwijkt; erkentelijkheid tegenover anderen die steun, vriendschap of liefde geven, soms zelfs offers brengen; en het uiten van die erkentelijkheid in woord en daad.

Het zijn grote woorden maar ze worden juist zonder poeha in kleine woorden en gebaren overgedragen. Opvallend ook de diversiteit van de jonge bakkersassistenten. Van grachtengordel tot sociale woning; van boerderij tot torenflat; van zwart tot wit; van extravert tot bescheiden; van lage tot hoge Cito-score; met klein of groot verhaal. Die variëteit is verdienste van de productie die de kinderen kennelijk uitstekend begeleidt en voorbereidt. Maar het is ook resultaat van een formule die brede groepen kinderen (en ouders) aanspreekt, want die diverse vogels moeten zich dus wel eerst aanmelden.

Aan de top van de formule staat Siemon de Jong, alias Abel, die het vertrouwen van kinderen al lang heeft gewonnen voor hij bij ze aanbelt en ze hem voor het eerst in levenden lijve ontmoeten. Taarten van Abel of Tranen van Abel? ‘Hoe ga je je taart geven en hoe gaat je moeder, vader, vriend reageren?’ vraagt Abel vaak. En als het kind die scene beschrijft zegt hij soms ‘hou maar op’, omdat hij de waterlanders voelt dreigen. Die zie je nauwelijks in de uitzending, maar in menig huiskamer worden ze weggepinkt.

Taarten van Abel is een prachtig kinder- maar vooral mensenprogramma, waarin veel gein en optimisme en ‘niet zeuren’ en veerkracht van kinderen zijn verwerkt; en waarin de incidentele tranen tussen zeeën van televisiesentimentaliteit zeldzaam zuiver zijn. En daardoor, als ze dan toch vallen, eerder opluchten dan beklemmen. Moge Abel lang blijven bakken en kletsen met zijn verbluffend eerlijke en openhartige knechts.

Het kinderprogramma Taarten van Abel (VPRO), met presentator annex bakker Siemon de Jong, is in 2012 onderscheiden met de oeuvreprijs Ere Zilveren Nipkowschijf.

Share |